• Najczęściej występujące choroby kukurydzy
    • Najczęściej występujące szkodniki kukurydzy
    • Objawy niedoboru składników pokarmowych na liściach
    • Objawy niedoboru składników pokarmowych w korzeniach
    • Objawy niedoboru składników pokarmowych na kolbach



Najczęściej występujące choroby kukurydzy


Głownia guzowata kukurydzy
Ustilago maydis (DC) Corda


Głownia poraża wszystkie nadziemne części roślin, zwłaszcza intensywnie rosnące. Na różnych częściach roślin tworzą się guzowate narośla, powodujące osłabienie wzrostu, obniżenie plonu ziarna i zielonej masy oraz pogorszenie jego jakości. Choroba rozwija się najlepiej w temperaturach 26-34°C. W upalne lata choroba występuje często w większym nasileniu niż w lata chłodne. Porażeniu roślin sprzyja przenawożenie azotem i zranienia roślin np. gradem, szkodnikami, zabiegami pielęgnacyjnymi lub osłabienie roślin suszą. Zaprawianie nasion chroni rośliny wyłącznie przed zarażeniem pierwotnym w stadium siewki.

Głownia pyłkowa
Sphacelotheca reiliana


Głownia pyłkowa infekuje stożki wzrostu kiełkujących nasion przed wydostaniem się siewek na powierzchnię gleby. Następnie grzybnia rozwija się we wzrastającej roślinie kukurydzy. Infekowane są kolby i wiechy co powoduje rozwój zarodników grzyba w miejscu ziarniaków lub pyłku kwiatowego. Tak więc np. 5% porażenie głownią powoduje 5% straty plonu. Ponieważ zakażenie musi nastąpić w momencie gdy stożek wzro-stu jest nadal pod powierzchnią gleby, wszystko co opóźnia wschody i wzrost początkowy może się przyczynić do wzrostu porażenia roślin. Głębsze siewy, ubicie gleby (np. na uwrociach i brzegach pól), niższe nawożenie lub inne czynniki, które spowalniają wschody mogą przyczynić się do wzrostu porażenia. Rośliny przekraczające wysokość 4-5 cm mają już tkanki odporne na infekcję. Zainfekowane rośliny są przerośnięte grzybnią, co w efekcie prowadzi do zniszczenia jej kwiatostanów, na których obserwuje się charakterystyczne objawy - kwiatostany przekształcone są w masę czarno-brunatnych zarodników.
Rozwojowi grzyba sprzyja ciepła, wilgotna pogoda podczas kiełkowania i upalne, suche lato. Optymalna temperatura do rozwoju tego grzyba wynosi 21-28°C, w ciągu roku rozwija się jedna generacja grzyba. Zarodniki mogą przetrwać w glebie do 10 lat z efektywnym okresem półtrwania 5 lat (50% w 1-szym roku, 25% w 2-gim roku, 12% w 3-cim roku itd). Z powodu długiego okresu przeżywalności zarodników zmianowanie nie jest tak skuteczne jak w przypadku innych chorób.
Istotna jest więc konieczność uprawy odmian o zdecydowanie większej odporności na głownię pyłkową lub stosowanie odpowiednich zapraw nasiennych.

Fuzariozy
Fusarium sp.


Powodują wiosną zgorzel siewek a na jesieni łamanie łodyg i wyleganie roślin. Chore rośliny żółkną, więdną i obumierają a wschody są przerzedzone. Rośliny porażone fuzariozami w czasie dojrzewania łamią się i wylegają a kolby pleśnieją. Porażeniu sprzyjają wczesne przymrozki oraz chłodna i wilgotna jesień.

Najczęściej występujące szkodniki kukurydzy

Drutowce
Elaterideae


Larwy chrząszczy z rodziny sprężykowatych, barwy przeważnie żółtej lub żółto-rudej z ciemną głową i trzema parami odnóży, długości 15-25 mm. Rozwój larw przebiega w glebie i trwa od 2 do 4 lat. Larwy na wiosnę przemieszczają się do górnych warstw gleby, gdzie wgryzają się do wnętrza ziarniaków i niszczą je częściowo lub całkowicie. Drutowce niszczą też młode rośliny, podgryzają ich korzeń zarodkowy wskutek czego rośliny więdną, żółkną i giną. Na polu drutowce w większym nasileniu występują przeważnie placowo, toteż objawem są puste miejsca na polu. Największe szkody drutowce wyrządzają w kukurydzy uprawianej w 2 lub 3 roku po zaoranych użytkach zielonych, koniczynie lub zachwaszczonych i zaperzonych wieloletnich nieużytkach. Przypada to najczęściej na trzeci lub czwarty rok ich rozwoju.


Ploniarka zbożówka
Oscinella frit.L.


Mała muchówka, pojawiająca się w kwietniu/maju, składa jaja u nasady liści zbóż jarych i kukurydzy, pojedynczo, wzdłuż nerwu głównego. Najczęściej duże szkody powoduje w latach o chłodnej wiośnie (maj). Jaja składane są na kukurydzę w fazie 2-3 liścia. Wylęgłe po kilku dniach larwy wgryzają się do roślin, drążąc kanały kierują się do najmłodszych tkanek. Żerując, uszkadzają zawiązki liści a niekiedy stożek wzrostu, powodując zahamowanie wzrostu roślin i tworzenie pędów bocznych. Uszkodzone rośliny grubieją u nasady, są słabo rozwinięte i wytwarzają 2-4 pędy boczne. Kolby późno i nierównomiernie dojrzewają. Najczęściej rośliny nie zawiązują kolb, liście są zwinięte i zwarte, co utrudnia wyrzucanie wiechy.


Omacnica prosowianka
Pyrausta nubilalis. Hubn. = Ostrinia nubilalis L.


Gąsienica (larwa) ma 8 par odnóży, jest słabo owłosiona. Młode gąsienice są żółtawe, dorosłe - barwy cielistej, brudno-żółtej czasem z odcieniem czerwonawym, z niewyraźnymi , brązowymi plamkami na bokach każdego segmentu. Na grzbiecie występuje ciemniejszy pasek, podbrzusze jasne, głowa ciemno-brązowa. Długość gąsienic dochodzi do 30mm. Zimują w nasadowej części łodygi, na wysokości ok. 10 cm. Gąsienice wgryzają sie do wnętrza rośliny, drążąc kanały. Na zewnątrz wyrzucają trociny wraz z odchodami, widocznymi w kątach liści. Wydrążone łodygi łamią się (lipiec/sierpień) na różnych wysokościach, obłamują się także kolby. Żerowanie w rdzeniu kolby powoduje zasychanie kolb, gorsze ich wykształcenie. Mogą być także zjadane miękkie ziarniaki. Ziarno jest drobniejsze, dolna część łodygi jest osłabiona. Największe straty ziarna wynikają z opadania kolb i łamania się łodyg.


Śmietka kiełkówka
Hylemyia florilega Zett. = Delia platura Meig.


Muchówki składają jaja pod grudki gleby, w resztki roślinne. Najbardziej szkodliwe są larwy I i II pokolenia. Larwy niszczą kiełkujące ogór-ki i inne dyniowate, fasolę, groch, bób, bobik, łubin oraz kukurydzę. Świeżo wylęgłe larwy żerują w oborniku i resztkach roślinnych. Larwy atakują nabrzmiałe nasiona i kiełki niszcząc je często przed ich wyjściem na powierzchnię gleby. Szkody są szczególnie częste w terenach osłoniętych, w rejonach stałej uprawy roślin dyniowatych, strączkowych i warzywnych. Chłodna i wilgotna pogoda sprzyja rozwojowi larw, kiedy kiełkowanie nasion jest opóźnione. Często występuje na polach regularnie nawożonych obornikiem oraz na glebach wilgotnych i próchnicznych.
Należy odchwaszczać pola, dokładnie przyorywać obornik ponieważ wabi muchówki do składania jaj. W rejonach stałego występowania zaprawiać nasiona zaprawą zalecaną przez IOR.
W 1999 roku po raz pierwszy zaistniały warunki pogodowe sprzyjające jego wystąpieniu także na kukurydzy. Dotychczas szkodnik ten nie występował masowo na kukurydzy.
Objawiało się to pustymi pasami w różnych miejscach na polu, często braki wschodów były widoczne na pojedynczych rzędach na odcinku 2-3 m, ziarniaki były spęczniałe, ale bez kiełka. Wewnątrz ziarniaka można było znaleźć kilka żerujących larw, powodujących jego gnicie.

Objawy niedoboru składników pokarmowych na liściach

Zdrowy liść	Niedobór fosforu	Niedobór potasu	Niedobór azotu
Zdrowe liście, dobrze zaopatrzone w składniki pokarmowe są błyszczące i mają soczystą, cie-mnozieloną barwę.	Niedobór fosforu objawia się purpurowoczerwonymi przebarwieniami brzegów liści postępującymi ku środkowi. Wyraźnie widoczne na młodych roślinach.	Na niedobór potasu wskazuje żółknięcie lub zasychanie szczytów i brzegów liści, szczególnie w dolnych partiach rośliny.	Niedobór azotu rozpoznać można po żółknięciu liści, początkowo od szczytu, następnie wzdłuż nerwu głównego.
Niedobór magnezu	Susza	Grzyby	Uszk. chemiczne
Na niewystarczające zaopatrzenie w magnez wskazują żółtobiałe przebarwienia wzdłuż nerwów oraz często widoczne czerwone przebarwienia na dolnej stronie liści niżej położonych.	Susza powoduje szarozielone przebarwienia liści a następnie ich zwijanie się, nawet do średnicy ołówka, aż do ich zamierania.	Choroby grzybowe (np. Helmintosporium) rozpoczynają się jako małe żółtawe plamki, które mogą rozprzestrzeniać się nawet na całe liście.	Preparaty chemiczne mo-gą powodować 'przypalenia' szczególnie szczytów i brzegów liści oraz innych miejsc, do których dotarł preparat. Dotyczy to także uszkodzeń nawozami dolistnymi - tkanka obumiera a liście stają się białe.

Zdrowe korzenie	Niedobór fosforu	Drutowce	Ubicie podglebia
Głębokie, dobrze rozwinięte korzenie zdrowej i dobrze plonującej rośliny w pełni wykorzystują całą przestrzeń w glebie.	Niedobór fosforu zwłaszcza w rozwoju początkowym rośliny przyczynia się do rozwinięcia płytkiego i słabo rozgałęzionego systemu korzeniowego.	Drutowce niszczą korzenie zjadając drobne korzonki i drążąc kanały w grubszych korzeniach.	Złe zdrenowanie pola oraz ubite podglebie prowadzą do powstania płaskiego i płytkiego systemu korzeniowego co obniża wytrzymałość rośliny na suszę. Przy silnych wiatrach rośliny mogą być nawet wyrwane.
Kwaśna gleba	Podcięte korzenie	Uszkodzenia chemiczne
Zbyt kwaśne gleby można rozpoznać po tym, że dolna część korzeni przebarwia się i silnie rozgałęzia. Szczególnie jest to widoczne na korzeniach przybyszowych, wyrastających z 3 lub 4 węzła (kolanka).	Podcięcie korzeni następuje, gdy noże opielacza prowadzone są zbyt głęboko i zbyt blisko korzeni.	Uszkodzenia chemiczne mogą powo-dować zniekształcenia korzeni (np. skręcenia, zakrzywienia, zrosty).

Objawy niedoboru składników pokarmowych na kolbach

Zdrowe kolby	Niska osada roślin	Niedobór składników pokarmowych	Niedobór potasu
Kolby zdrowych, dobrze nawożonych i wysoce produktywnych mieszańców ważą ok. 300g. Ziarno jest dorodne a szczyt kolby wypełniony.	Duże kolby o masie do 450g. wskazują, że obsada roślin jest zbyt niska aby uzyskać możliwie najwyższy plon.	Małe kolby wskazują na niedobory składników pokarmowych. Wyższe dawki nawozów są konieczne do uzyskania wzrostu plonów.	Na niedobór potasu wskazuje źle wypełniony szczyt kolby i luźne osadzenie ziaren w kolbie.
Niedobór fosforu	Niedobór azotu	Susza	Przenawożenie azotem
Niedobór fosforu wpływa ujemnie na zawiązanie i wypełnienie ziarna. Kolby są małe często skręcone z niedorozwiniętymi ziarniakami.	Azot jest bardzo ważnym składnikiem pokarmowym podczas całego okresu wegetacji. Przy niedoborze azotu w fazach krytycznych, kolby są małe i słabo wypełnio-ne na szczycie.	Susza opóźnia wyrzucanie znamion, czego efektem może być niecałkowite wypełnienie kolb ziarnem.	Zielone znamiona kolby w czasie dojrzewania ziarna są wskaźnikiem przenawożenia azotem w stosunku do innych składników pokarmowych.